Door u gekozen
Met een uitstrijkje kan je arts voorstadia van baarmoederhalskanker opsporen. Op sociale media wordt beweerd dat de borsteltjes of swabs die voor het maken van een uitstrijkje gebruikt worden, kanker veroorzaken omdat ze met het gas ethyleenoxide gesteriliseerd zijn.
Conclusie
Een uitstrijkje met een gesteriliseerde swab verhoogt je risico op kanker niet. Zelfs bij werknemers die jarenlang grote hoeveelheden ethyleenoxide inademden, zagen onderzoekers niet opvallend meer gevallen van kanker. Bij een uitstrijkje is de blootstelling nog veel kleiner. Er is geen onderzoek gedaan naar swabs, maar bij gelijkaardig medisch materiaal werden restjes ethyleenoxide gemeten die meer dan 200 keer onder de grenswaarde lagen. Laat je dus niet bang maken: een uitstrijkje is veilig en kan je net helpen om baarmoederhalskanker tijdig op te sporen.
Lees verder »Waar komt deze bewering vandaan?
Bij een uitstrijkje worden cellen van je baarmoederhals weggenomen. De cellen worden in het labo onderzocht om baarmoederhalskanker en HPV op te sporen.
Voor het uitstrijkje zelf plaatst je arts eerst een speculum (‘eendenbek’) in je vagina. Vervolgens schraapt je arts met een klein plastic borsteltje (swab) wat slijm met cellen van je baarmoederhals.
Op sociale media wordt beweerd dat die borsteltjes kanker veroorzaken omdat ze met ethyleenoxide gesteriliseerd zijn. Dat is een gas waarmee medisch materiaal vrij wordt gemaakt van ziektekiemen.
Een verpleegkundige legde deze vraag voor aan het Misinformation Rapid Response Team* (1). De bewering doet al enkele jaren de ronde op sociale media. Op dezelfde manier werd ook onrust gestookt over de neuswissers die bij covid-testen gebruikt worden.
Bron
(1) Vraag van een bezorgde verpleegkundige
Hoe moet je deze bewering interpreteren?
Waarom gebruiken fabrikanten ethyleenoxide?
Ethyleenoxide is een gas waarmee fabrikanten medisch materiaal vrij maken van ziektekiemen. Het is vooral geschikt voor materialen die niet tegen hoge temperaturen kunnen, zoals de borsteltjes die voor een uitstrijkje gebruikt worden.
- Na de sterilisatie verwijderen de fabrikanten het gas en verluchten ze het materiaal.
- Er kunnen kleine restjes achterblijven.
- Daarom gelden er strenge veiligheidsnormen voor de hoeveelheid ethyleenoxide die op medisch materiaal mag achterblijven.
Het gas werd ook gebruikt om voedingsmiddelen te ontsmetten. Enkele jaren geleden haalde ethyleenoxide zo het nieuws, toen er te veel resten in sesamzaad werden gevonden.
Kankerverwekkend betekent niet ‘gevaarlijk bij elk contact’
Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) deelt ethyleenoxide in bij de stoffen die kanker kunnen veroorzaken bij mensen (2).
Dat betekent niet dat elk contact gevaarlijk is. De indeling zegt iets over het gevaar van een stof, maar niet over hoe groot het risico is bij een specifieke blootstelling. Wat zo'n indeling wel en niet betekent, lees je ook in onze factcheck over gsm-straling en hersentumoren.
Het risico hangt vooral af van:
- de dosis;
- hoelang je wordt blootgesteld;
- hoe vaak je wordt blootgesteld.
Ook alcohol en zonlicht behoren tot die groep stoffen. Dat betekent natuurlijk niet dat je bij het minste straaltje zon of glas wijn kanker krijgt. Bovendien is een korte blootstelling niet te vergelijken met jarenlang contact met een stof.
Hoeveel ethyleenoxide blijft er achter op een swab?
De internationale norm ISO 10993-7 legt grenswaarden vast voor resten ethyleenoxide en ethyleenchloorhydrine, een stof die uit ethyleenoxide kan ontstaan (4). Fabrikanten moeten aantonen dat hun materiaal aan die waarden voldoet.
Een Taiwanese laboratoriumstudie uit 2024 onderzocht 10 medische hulpmiddelen die met ethyleenoxide waren gesteriliseerd (5):
- Op 4 hulpmiddelen was zo weinig ethyleenoxide aanwezig dat de onderzoekers het niet nauwkeurig konden meten.
- Op 2 wattenstaafjes vonden ze 28,4 en 35,1 microgram ethyleenchloorhydrine. Dat is ruim 200 keer minder dan de grens van 7700 microgram die de norm nu hanteert voor kort contact bij volwassenen.
- Geen van de onderzochte hulpmiddelen overschreed de grenzen die de onderzoekers toepasten.
Het ging niet om swabs voor uitstrijkjes, maar de studie toont wel aan dat de resten na sterilisatie heel klein zijn.
Wat weten we over ethyleenoxide en kanker?
Onderzoek bij dieren en bij werknemers die jarenlang ethyleenoxide inademden, toont aan dat het gas kankerverwekkend kan zijn. Zo volgde een grote Amerikaanse observatiestudie 18.235 werknemers die op hun werk aan ethyleenoxide blootgesteld waren (3):
- Het ging om arbeiders in fabrieken die jarenlang ethyleenoxide hadden ingeademd, vooral in het begin van de jaren 80. Halverwege de jaren 80 nam de blootstelling sterk af door strengere regels.
- De onderzoekers vonden geen algemene toename van de kankersterfte.
- Bij de werknemers met de hoogste blootstelling vonden ze wel aanwijzingen voor een hoger risico op bepaalde bloed- en lymfeklierkankers (vooral bij mannen) en mogelijk op borstkanker.
Wat kunnen we uit deze studie leren?
- Bij een observatiestudie volgen onderzoekers mensen zonder hun blootstelling zelf te bepalen. Daardoor kunnen ze verbanden opsporen, maar niet bewijzen dat de blootstelling de oorzaak is.
- Er zijn nog belangrijke verschillen met een uitstrijkje:
- Deze werknemers ademden het gas jarenlang in. Bij een uitstrijkje raakt een swab de baarmoederhals maar enkele seconden. En dat gebeurt maar om de paar jaar.
- Het gas is bij een swab al lang verwijderd. Eventuele resten zijn veel kleiner dan de blootstelling bij fabrieksarbeiders.
Er is dus geen enkele aanwijzing dat een gesteriliseerde swab je kans op kanker zou verhogen.
Je lichaam maakt ook ethyleenoxide aan
Ook wie er nooit mee werkte of nooit een uitstrijkje laat nemen, komt met ethyleenoxide in aanraking. Je lichaam maakt het namelijk zelf in kleine hoeveelheden aan, onder meer via darmbacteriën en in de lever (6).
Conclusie
Een uitstrijkje met een gesteriliseerde swab verhoogt je risico op kanker niet. Zelfs bij werknemers die jarenlang grote hoeveelheden ethyleenoxide inademden, zagen onderzoekers niet opvallend meer gevallen van kanker. Bij een uitstrijkje is de blootstelling nog veel kleiner. Er is geen onderzoek gedaan naar swabs, maar bij gelijkaardig medisch materiaal werden restjes ethyleenoxide gemeten die meer dan 200 keer onder de grenswaarde lagen. Laat je dus niet bang maken: een uitstrijkje is veilig en kan je net helpen om baarmoederhalskanker tijdig op te sporen.
Referenties
- (2) IARC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Ethylene oxide. IARC Monogr Eval Carcinog Risks Hum 2012;100F:379-400.
- (3) Steenland K, Stayner L, Deddens J. Mortality analyses in a cohort of 18 235 ethylene oxide exposed workers: follow up extended from 1987 to 1998. Occup Environ Med 2004;61(1):2-7.
- (4) International Organization for Standardization. ISO 10993-7:2026. Biological evaluation of medical devices - Part 7: Ethylene oxide sterilization residuals. Apr 2026.
- (5) Chiang YC, Fang MC, Yang CK, Wang SW, Tseng SH. Development of the headspace gas chromatography-tandem mass spectrometry method for ethylene oxide and ethylene chlorohydrin residue in medical devices. Rapid Commun Mass Spectrom 2024;38(19):e9869.
- (6) Kirman CR, Li AA, Sheehan PJ, Bus JS, Lewis RC, Hays SM. Ethylene oxide review: characterization of total exposure via endogenous and exogenous pathways and their implications to risk assessment and risk management. J Toxicol Environ Health B Crit Rev 202.
*Deze factcheck kwam tot stand dankzij het Misinformation Rapid Response Team, een samenwerking tussen Gezondheid en Wetenschap, Factcheck.Vlaanderen en verschillende ziekenhuizen.